Rozwój sztucznej inteligencji nie wpływa na plany pracownicze polskich firm

W ostatnim czasie przybiera na sile dyskusja na temat rozwoju narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję (AI) oraz ich wpływu na rynek pracy. Badanie przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinie na zlecenie EY Polska wskazuje jednak, że polskie firmy są dalekie od podejmowania kluczowych decyzji w zakresie planów pracowniczych.

Wspomniane badanie "Wpływ AI na rynek pracy" zostało przeprowadzone w maju 2023 r. na grupie 100 osób, które zajmują się zarządzaniem zasobami ludzkimi w firmach zatrudniaj ących ponad 50 pracowników. Okazało się, że w kwestiach pracowniczych polskie firmy pozostają jeszcze obojętne na wpływ sztucznej inteligencji i w tym kontekście są dalekie od podejmowania kluczowych decyzji w zakresie planów pracowniczych. Na ten stan rzeczy mogą mieć wpływ bariery technologiczne, prawne lub organizacyjne, zwłaszcza że nie doświadczyło ich jedynie 7% ankietowanych organizacji. Wzrost znaczenia sztucznej inteligencji chwilowo nie wpływa również na działania w obszarze modeli operacyjnych, gdzie żadnych zmian nie planuje 43% firm. W efekcie aspekty, takie jak skrócenie dziennego czasu pracy (9%) czy oddelegowanie powtarzanych zadań do wykonania przez sztuczn ą inteligencję (6%), to ciągle pieśń przyszłości.

Firmy nie planują redukcji zatrudnienia

W perspektywie dwóch najbliższych lat 59% ankietowanych firm nie rozważa żadnej redukcji zatrudnienia wynikającej z rozwoju sztucznej inteligencji, a 13% wręcz planuje zwiększenie liczebności załogi. Jednak dokładnie ten sam odsetek firm (13%) zaznacza, że obecnie znajduje się na etapie analizy dotyczącej możliwych zmian wynikających z rozwoju narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję. Należy się jednak spodziewać, że w kolejnych miesiącach ten odsetek się zwiększy. Zapytani o możliwy rozwój sytuacji na rynku pracy respondenci wskazywali, że najbardziej narażone na zastąpienie przez rozwój sztucznej inteligencji są osoby związane z obsługą klienta (37%), produkcją przemysłową (32%) oraz branżą marketingu i komunikacji (22%).

– Nie ulega wątpliwości, że proces szerszych zmian wynikających z rozwoju narzędzi sztucznej inteligencji już się rozpoczął. Są one powszechnie wykorzystywane m.in. w branży e-commerce. Wiele organizacji prowadzi procesy transformacyjne, dostosowujące je do wymogów współczesnego, coraz bardziej cyfrowego świata. Jednak w przypadku sztucznej inteligencji firmy w Polsce nie znajdują się jeszcze na etapie, na którym dla organizacji to zjawisko jest równoznaczne ze zmianami w strukturze zatrudnienia. Część z nich rozpoczęła analizy, jednak dla większości zakres możliwych zastosowań sztucznej inteligencji pozostaje wciąż zbyt ograniczony dla wprowadzania szerszych zmian, uwarunkowanych wyłącznie tym rozwiązaniem – mówi Artur Miernik, Partner EY Polska.

Pracownicze plany firm związane z rozwojem sztucznej inteligencji

Zamiast czterodniowego tygodnia pracy – większa elastyczność zatrudnienia

W badaniu potwierdzono, że rozwój narzędzi wykorzystujących rozwiązania sztucznej inteligencji nie ma obecnie znaczącego wpływu na modele operacyjne w polskich przedsiębiorstwach. Aż 43% ankietowanych firm nie planuje żadnych zmian w tym obszarze, a kolejne 19% ma niesprecyzowan ą opinię. Wśród organizacji, które planują podjęcie konkretnych działań, najwięcej (21%) zdecydowałoby się na wprowadzenie większej elastyczności w formie zatrudnienia – np. współpracy na zasadach projektowych. Bardziej zaawansowane rozwiązania, takie jak oddelegowanie powtarzalnych zadań do wykonania przez sztuczną inteligencję (6%), skrócenie dziennego czasu pracy (9%) lub przejście na czterodniowy tydzień pracy (3%) wskazuje znikomy odsetek badanych organizacji.

– Obecnie żadna transformacja biznesowa nie może odbyć się bez udziału technologii. Jednak pierwszym krokiem jest zawsze zrozumienie zasad funkcjonowania danego rozwiązania i wpływu na usprawnienie konkretnych procesów w ramach organizacji. Fakt, że na temat rozwiązań z zakresu sztucznej inteligencji toczona jest szeroka dyskusja w mediach lub na konferencjach biznesowych, nie znaczy, że AI w sposób powszechny jest już wdrażana w różnych gałęziach gospodarki. Ten etap dopiero czeka wiele polskich firm, a wraz z nim nastąpi coraz większe uelastycznienie modeli operacyjnych. Zwłaszcza w połączeniu z takimi zjawiskami demografi cznymi, jak mniejsza liczba osób w wieku produkcyjnym i starzenie się społeczeństwa – dodaje Wioletta Marciniak-Mierzwa z EY Polska.

Planowane zmiany w modelach operacyjnych firm, związane z wdrożeniem narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję

Bariery we wdrażaniu AI

Firmy, które już teraz podejmują działania zmierzające do wprowadzenia sztucznej inteligencji, przede wszystkim napotykają na bariery organizacyjne (26%) i techniczne (25%). Na dalszych miejscach znalazły się ograniczenia dotyczące kompetencji (16%) lub poczucia bezpieczeństwa (15%), a na bariery prawne wskazało 10% respondentów, co może być związane ze wstępnym etapem prac nad wdrażaniem systemów bazujących na sztucznej inteligencji. Żadnych trudności nie zgłosiło zaledwie 7% ankietowanych firm, a 26% przyznało, że jeszcze nie zajęło się tematem zastosowania AI w praktyce. Do efektywnego wdrożenia innowacyjnych rozwiązań, zwłaszcza tak zaawansowanych i wielowątkowych jak sztuczna inteligencja, trzeba się odpowiednio przygotować. Firmy zazwyczaj skupiają się na kwestiach technologicznych czy organizacyjnych, natomiast aspekty prawne odkładają na bok, a to może się okazać poważnym błędem. Już od 2018 r. Unia Europejska pracuje nad uregulowaniem bezpiecznego i etycznego wykorzystywania sztucznej inteligencji oraz ustanowieniem zasad odpowiedzialności. Do tej pory przyjęto strategię AI, "białą księgę" dotyczącą AI oraz rezolucję w sprawie odpowiedzialności cywilnej za AI. Obecnie trwają prace nad rozporządzeniem w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) i dyrektywą w sprawie odpowiedzialności za AI.

– Wiele kwestii, które mają zostać uregulowane w rozporządzeniu w sprawie AI będzie miało znaczący wpływ na firmy, które opracowują, importują, dystrybuują i wykorzystują systemy sztucznej inteligencji, zwłaszcza w zakresie zarządzania ryzykiem i danymi. Regulacje będą również określać rodzaje systemów AI, których wprowadzenie do obrotu i użytkowanie będzie zakazane. Zgodność rozwiązań AI z projektowanymi rozwiązaniami prawnymi może być kluczowa dla powodzenia całego procesu. Zwłaszcza że na podstawie przeprowadzonej oceny ryzyka należy wprowadzić szczególne środki bezpieczeństwa, aby systemy AI były przejrzyste, zrozumiałe, solidne, dokładne, bezpieczne i niedyskryminacyjne. Należy wprowadzić szczegółowe procedury, w tym dotyczące zarządzania ryzykiem i danymi, oraz zapewnić odpowiedzialność, przejrzystość i nadzór ludzki. Co istotne, zarządzanie ryzykiem jest procesem ciągłym i wymaga regularnego monitorowania – podsumowuje Justyna Wilczyńska-Baraniak, Partnerka EY.

Rafał Olak
EY Polska

Źródło: "Rozwój sztucznej inteligencji nie wpływa na plany pracownicze polskich firm", Bezpieczeństwo Pracy. Nauka i Praktyka, nr 8, 2023, str. 8-9