Ponad szklanym sufitem

Są dobrze wykształcone, pewne siebie, konsekwentne i zorientowane na cel. Mają rozbudowane kompetencje miękkie, które ułatwiają pracę w inkluzywnych zespołach oraz efektywne zarządzanie. Sprawnie łączą obowiązki zawodowe z prywatnymi. Słowem: Polki powoli rozbijają szklany sufit.

Podczas panelu „Kobiety w biznesie”, który się odbył w ramach XV edycji Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach (24-26 kwietnia 2023 r.), dyskutowano właśnie o potencjale kobiet dla rozwoju przedsiębiorczości i gospodarki. Zwracano uwagę na rosnącą rolę kobiet jako liderek, na ich umiejętności przywódcze oraz zdolności użyteczne w kryzysowych czasach, takie jak: odporność i uważność, szerokie kompetencje interpersonalne, a także skuteczne motywowanie i inspirowanie pracowników. Poruszono także tematy związane z różnorodnością, otwartością czy inkluzywnością oraz wskazywano na konieczność walki z biernością, dyskryminacją i wciąż funkcjonującymi w społeczeństwie stereotypami, a także z problemem pracy kobiet poniżej ich kompetencji. Jak zauważa Katarzyna Woszczyna, wiceprezeska Business Centre Club i pomysłodawczyni projektu Certyfikat Równości Płac, która wzięła udział w panelu, kobiety w Polsce wciąż zarabiają mniej od mężczyzn zajmujących analogiczne stanowiska oraz mających takie samo doświadczenie i wykształcenie, aczkolwiek ta sytuacja zaczyna się zmieniać na lepsze.

– Cieszy nas, że rośnie świadomość polskich firm co do korzyści wynikających ze stosowania standardów równości w biznesie, symetrycznego wynagradzania czy tworzenia transparentnej ścieżki kariery. Istotna staje się potrzeba budowania nowoczesnych przedsiębiorstw w oparciu o zasady ESG1 w sposób inkluzywny i spójny z oczekiwaniami zespołów pracowniczych. Mamy także coraz więcej znakomitych kobiet-liderek i ta zmiana jest w dużej mierze pochodną szerszych przemian społecznych zachodzących na świecie. Zmiany te nie przebiegają jeszcze wystarczająco szybko, ale optymistyczne jest to, że są coraz bardziej widoczne i możemy je tworzyć także dzięki BCC – powiedziała Katarzyna Woszczyna.

Rynek pracy się zmienia, a w ślad za nim – postrzeganie kobiet w biznesie. Rozwój technologii, automatyzacja produkcji, sztuczna inteligencja wpłyną na zmiany w strukturze rynku pracy. – Niektóre zawody przestaną istnieć, pojawią się nowe, a pracodawcy będą szukać pracowników z umiejętnościami, których nie mogą zastąpić maszyny – takimi jak: kreatywność, empatia, zdolność do rozwiązywania problemów, komunikacja interpersonalna i strategiczne myślenie – zauważa Agnieszka Kręciszewska, dyrektor finansowa i członkini zarządu spółki Caparol Polska.

W zarządzaniu przyszłości istotne będą: umiejętność dostosowania się do zmian na rynku pracy, angażowanie pracowników we wdrażanie tych zmian oraz rozwój kompetencji i stałe doskonalenie kwalifi kacji zawodowych.

Polskie przedsiębiorczynie, prezeski i liderki mają tego świadomość i już dziś wdrażają politykę firm opartą na równości, partnerstwie i współudziale.

Dlatego też ich rola w biznesie się zwiększa. Mimo to oraz pomimo wprowadzonej unijnej dyrektywy, nakazującej m.in. zwiększenie udziału kobiet we władzach spółek giełdowych, marginalizacja kobiet w biznesie na stanowiskach kierowniczych wciąż pozostaje tematem bardzo aktualnym. Kobiety stanowią ponad połowę populacji, a w zarządach firm i na kierowniczych stanowiskach nadal pozostają w mniejszości. Stan ten dotyczy zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego. Optymizmem może jednak napawać fakt, że z roku na rok sytuacja ta się poprawia i liczba prezesek się zwiększa.

Taki stan łączy się ze społecznym stereotypem, który plasuje mężczyzn wysoko w hierarchii zawodowej. – Stereotypy niestety ciągle trzymają się mocno. Jestem tego przykładem. Blondynka na szpilkach wiceprezeską firmy zajmującej się systemami bezpieczeństwa na wypadek pożaru w budynkach wysokościowych, która wprowadza właśnie innowacyjne rozwiązania do międzynarodowego biznesu – naprawdę bardzo trudno było udowodnić branży, współpracownikom, a nawet znajomym, że dam radę. Przełamywanie stereotypów chyba jest moim hobby. Postrzegam równość jako znoszenie barier, a nie wyrównywanie szans. To ogromna różnica. Świat bez barier, uprzedzeń, uprzywilejowania jest czymś więcej niż tylko naszym prawem czy obowiązkiem. Jest naszą szansą – mówi Marzena Maj, wiceprezeska spółki SMAY.

W raporcie Instytutu Spraw Publicznych „Szklany sufi t: bariery i ograniczenia karier polskich kobiet”2 jako bariery w awansie zawodowym kobiet zidentyfikowane zostały m.in. odmienne standardy ocen pracy kobiet i mężczyzn: Podczas gdy błędy mężczyzn traktowane są z większą wyrozumiałością, kobiety zmuszone są nieustannie udowadniać swoją wartość. Kobiety wciąż też zarabiają mniej od mężczyzn na tych samych stanowiskach. Certyfi kat Równości Płac, wdrożony w listopadzie 2022 r. przez Business Centre Club, ma niwelować tę lukę.

Kobiecy przepis na sukces

Warto zwrócić uwagę, że kobiety w roli liderek na tych samych stanowiskach co zajmowane przez mężczyzn radzą sobie równie dobrze, a czasami nawet lepiej. Badania pokazują, że kobiety na kierowniczych stanowiskach mają dobry wpływ m.in. na elastyczność, a także dobre samopoczucie pracowników.

– Jaka jest współczesna „liderka biznesu”? Na pewno musi być twarda, zdeterminowana, bardzo ciężko pracująca, do bólu skoncentrowana na celu i jednocześnie w tym wszystkim empatyczna, słuchająca ludzi, dbająca o pracowników. To szalenie trudny miks. Dlaczego trudny? Bo wymaga wyważenia. Dlatego właśnie wychodzi on lepiej kobietom – stwierdza Małgorzata Kasperska, wiceprezeska Schneider Electric.

Z danych ujętych w raporcie THINK TANK „Badanie Rosnąca Siła Kobiet – Kobiety na Rynku Pracy”³, zrealizowanym przez CubeResearch, wynika, że wśród trzech najważniejszych czynników umożliwiających kobietom osiąganie sukcesów biznesowych znajdują się: doświadczenie (71%), umiejętność adaptacji do zmian (55%) oraz proaktywne zdobywanie nowych kompetencji (55%). Wysoko ocenione zostały też takie cechy, jak: umiejętność podejmowania ryzyka (54%) oraz wykształcenie (52%). Przy czym kobiety są w Polsce lepiej wykształcone od mężczyzn, a doświadczenie jest dla nich ważniejsze (74%) niż dla mężczyzn (61%), podobnie jak zdobywanie nowych kompetencji, asertywność i umiejętność adaptacji do zmian. Tylko 21% kobiet i 14% mężczyzn uważa, że to brak obciążenia obowiązkami rodzinnymi pomaga kobietom w odnoszeniu sukcesów zawodowych. Wielozadaniowość w zarządzaniu firmą należy zatem postrzegać jako plus, a nie minus, jak dotychczas wskazywały stereotypy.

– Zorientowanie na współpracę, wysokie kompetencje komunikacyjne oraz zdolność budowania relacji – to dzięki nim możliwe jest aktywizowanie zespołu. Dziś to kluczowe czynniki osiągnięcia sukcesu przez każdą organizację. W dobie coraz większych zmian, szarych nosorożców⁴ oraz czarnych łabędzi⁵ i różnorodności liderka biznesu powinna charakteryzować się otwartością i inkluzywnym stylem zarządzania zespołem. Dzięki wielozadaniowości jesteśmy w stanie z powodzeniem sprostać różnorodnym wyzwaniom i poprowadzić zespół do sukcesu – podkreśla Małgorzata Kasperska.

– Biznes, szczególnie w Polsce, ma konotacje zdecydowanie męskie. Kiedy myślimy o cechach potrzebnych do odniesienia sukcesu w biznesie, od razu przychodzi nam na myśl zdecydowanie, odwaga, odrobina bezczelności, a nawet bezwzględności. To jednak się zmienia. Ostatnie lata jasno pokazują, że siłą napędową biznesu staje się empatia. Klientocentryczność oraz rynek pracownika wymusiły na liderach biznesu zmianę nastawienia. W tym upatruję przyczyny coraz głośniejszych sukcesów kobiet w biznesie – dodaje Marzena Maj.

– Ciągłe doskonalenie się i rozwijanie siebie, pracowników oraz organizacji pozwala na poprawę jakości produktów i usług, zwiększenie wydajności pracy, a w konsekwencji – osiąganie lepszych wyników fi nansowych. Ponadto poszerzanie horyzontów i zdobywanie nowej wiedzy pomagają rozwijać się zawodowo, co może prowadzić do zwiększenia motywacji i zaangażowania w pracę. Pamiętajmy, że jako liderzy jesteśmy stosunkowo samotni w swoich rolach, dlatego także i my musimy poszukiwać inspiracji zewnętrznych podtrzymujących naszą mobilizację. Kontakt z nowymi osobami, nowymi tematami dostarcza takich impulsów do działania – mówi Agnieszka Kręciszewska.

Efektywne zarządzanie – czyli jakie?

Świadome kierowanie współczesną firmą to takie, w którym odchodzimy od tradycyjnych ról i kształtujemy liderów zespołów – liderów otwartych, empatycznych, współpracujących i wykorzystujących własne kompetencje do realizacji misji, strategii i celów firmy.

– Dojrzałe praktyki zarządcze wskazują, że przedsiębiorstwa, które dają równe szanse kobietom i mężczyznom, są bardziej efektywne. Wdrażanie zasad partnerskiej współpracy i sprawiedliwego wynagradzania kobiet i mężczyzn ma więc także sens ekonomiczny. Jako organizacja gospodarcza z ponad 30-letnim dorobkiem chcemy aktywnie uczestniczyć w kreowaniu pozytywnych zmian w środowisku gospodarczym i – wspierając kobiety – przyczyniać się jednocześnie do rozwoju polskiej gospodarki – mówił podczas premiery wdrożonego Certyfikatu Równości Płac Maciej Owczarek, wiceprezes i dyrektor generalny Business Centre Club.

– Kluczowe w zarządzaniu firmą w obecnych czasach są zdolność do adaptacji i elastyczności, pęd do nauki i nieustanna chęć podnoszenia swoich kwalifikacji, innowacyjność i kreatywność oraz podejmowanie decyzji opartych na danych i analityce. Firmy, które są w stanie skutecznie zarządzać tymi aspektami, mają większe szanse na przetrwanie i odniesienie sukcesu w dzisiejszym zmiennym środowisku biznesowym oraz zbudowanie unikalnej przewagi konkurencyjnej, trudnej do szybkiego skopiowania przez konkurentów. Dlatego liderzy biznesu muszą stworzyć kulturę, która zachęca do myślenia twórczego i wychodzenia poza utarte schematy – podkreśla Agnieszka Kręciszewska.

Zauważa też, że współczesny rynek biznesowy jest bardzo wymagający i konkurencyjny, dlatego firmy, które nie inwestują w ciągłe uczenie i rozwijanie się, mogą zostać w tyle. – Na rynek pracy wchodzi pokolenie Z. Ma ono odmienne oczekiwania wobec swoich pracodawców, inną wizję realizacji obowiązków zawodowych czy miejsca pracy w życiu niż starsze pokolenia. Stąd model liderki czy lidera jako kogoś, kto – stojąc na szczycie hierarchicznej piramidy – tylko zarządza i egzekwuje, arbitralnie wytyczając cele do osiągnięcia, w coraz większym stopniu się wyczerpuje. Na jego miejsce przychodzi osoba, która zaprasza do współzarządzania i współodpowiedzialności. Jej rolą jest budowanie prawdziwego, opartego na empatii zaangażowania pracowników poprzez inspirowanie ich i włączenie w proces zarządzania. To pole do działania dla współczesnej liderki biznesu – dodaje Małgorzata Kasperska.

Równość podstawowym prawem

Badania dowodzą, że to właśnie zróżnicowanie, a co za nim idzie – wielopłaszczyznowe spojrzenie, kreatywność i podejmowanie lepszych decyzji biznesowych mają istotny wpływ na wyniki finansowe firmy. Równości w biznesie nie należy rozpatrywać obecnie jako przywileju, lecz jako szansę. Nowe regulacje UE zakładają, że do czerwca 2026 r. ma zostać zwiększona liczba osób należących do niedostatecznie reprezentowanej płci w firmach zatrudniających powyżej 250 osób. Liczba kobiet wśród członków organów zarządzających firmą ma wynieść co najmniej 40% lub 33% – na wszystkich stanowiskach kierowniczych w danej spółce giełdowej.

– Równość wynagrodzeń to docenienie wkładu kobiet w gospodarkę i społeczeństwo oraz zagwarantowanie fi nansowej i ekonomicznej niezależności kobiet. Tak długo, jak istnieją różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn w UE, nasza walka o równouprawnienie musi trwać – twierdzi Helena Dalli, komisarz ds. równości Unii Europejskiej.

Nadchodzą zmiany – kobiety w męskich branżach

Według raportu „Women in Business 2021”6, przygotowanego przez Grant Thornton, w 2021 r. kobiety zajmowały 23% stanowisk kierowniczych i menedżerskich w Polsce. W składach zarządów polskich spółek notowanych na GPW kobiety stanowiły 18,9% w 2020 r. i to jest mniej niż średnia światowa. Zgodnie z najnowszym raportem Banku Światowego „Women, Business and the Law”7 Polska plasuje się na początku czwartej dziesiątki, jeśli chodzi o równość płci, wyprzedzając takie kraje, jak: Stany Zjednoczone, Bułgaria, Słowacja czy Rumunia.

– Kobiety zarządzające firmami muszą stawić czoła różnym wyzwaniom. Jednak dzięki determinacji, umiejętnościom i wsparciu mogą skutecznie pokonać te wyzwania i odnieść sukces w biznesie. Można się spodziewać większej liczby kobiet na rynku pracy, zwłaszcza w sektorze usług, technologii i kreatywności, a także w zawodach wymagających specjalistycznej wiedzy. To z kolei może wpłynąć na większe zróżnicowanie płci w różnych sektorach i branżach – podkreśla Agnieszka Kręciszewska. Zmiany widać w samym postrzeganiu zawodów i branż. Badania wskazują, że pomimo wciąż funkcjonujących społecznych stereotypów coraz więcej kobiet podejmuje się wykonywania tzw. męskich zawodów. Członkinie Business Centre Club z sukcesem zarządzają firmami w branżach postrzeganych jako męskie.

– Mamy świadomość przewagi biznesowej zespołów zdywersyfikowanych pod względem płci, dlatego zachęcamy kobiety i dziewczęta do podejmowania edukacji w obszarze STEM (science, technology, engineering & mathematics). W tym roku jako Schneider Electric dołączamy do inicjatywy „Dziewczyny na politechniki!”, podczas której będziemy obecni na dniach otwartych na wybranych uczelniach technicznych w Polsce, gdzie zaprezentujemy ścieżki karier naszych koleżanek, które ukończyły kierunki ścisłe. W poprzednich latach organizowaliśmy z kolei Podwieczorki Technologiczne dla studiujących kobiet. W ramach platformy Open Talent Market od lat działa m.in. międzynarodowa sieć mentorska. Po raz kolejny w tym roku będziemy obecni na Women in Tech Summit – podsumowuje Małgorzata Kasperska.

Ten pozytywny kierunek zmian pozwala mieć nadzieję, że za kilka lat świat biznesu będzie światem pozbawionym stereotypowego postrzegania kobiet. Światem, w którym wszystkie kobiety będą traktowane na również mężczyznami i będą mogły dowolnie kształtować swoją karierę. Światem wzajemnego szacunku i akceptacji – światem prawdziwej równości.

Katarzyna Rykaczewska
Agencja Open Minded Group

Więcej informacji: www.bcc.org.pl

Źródło: "Ponad szklanym sufitem", Bezpieczeństwo Pracy. Nauka i Praktyka, nr 7, 2023, str. 8-10

¹ Zgodnie z ideą ESG (ang. Environmental, Social and Corporate Governance) firmy powinny się troszczyć nie tylko o własny interes ekonomiczny, lecz także pozytywnie wpływać na obszary związane z ochroną środowiska naturalnego (E), odpowiedzialności ą społeczną (S) i ładem korporacyjnym (G).

² https://www.isp.org.pl/pl/publikacje/szklany-sufi t-bariery-i-ograniczenia-karierpolskich-kobiet-raport-z-badan-jakosciowych [dostęp: 7.03.2023 r.].

³ https://think-tank.pl/wp-content/uploads/2022/01/ROSNACA-SILA-KOBIET-FINAL_raport.pdf [dostęp: 7.03.2023 r.].

⁴ Termin wprowadzony przez Michele Wucker oznaczający wysoce prawdopodobne, groźne dla ekonomii, ale ignorowane zagrożenie.

⁵ Pojęcie autorstwa Nicholasa Nassima Taleba oznaczające wydarzenie o wielkim znaczeniu dla gospodarki, jednak tak mało prawdopodobne, że niemal niemożliwe do przewidzenia.

⁶ https://www.grantthornton.global/en/insights/women-in-business-2021 [dostęp: 7.03.2023 r.].

⁷ https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/b60c615b-09e7-46e4-84c1-bd5f4ab88903/content [dostęp: 7.03.2023 r.].