Pracownicy 50+ szczególnie zagrożeni w pracy

Pracownicy w wieku 50+ są cenieni przez pracodawców za skrupulatność, zaangażowanie, stosunek do pracy i odpowiedzialność. Zajmują różne stanowiska – od szeregowych pracowników do specjalistów i kierowników. Najczęściej w obecnym miejscu pracy są zatrudnieni od 20 lat lub dłużej. Wielu z nich docenia możliwość wykonywania pracy w tzw. wieku poprodukcyjnym, a jednocześnie ma świadomość, że praca w coraz większym stopniu negatywnie wpływa na ich zdrowie. Jak wynika z raportu Koalicji Bezpieczni w Pracy „Bezpieczeństwo Pracy w Polsce 2022. Osoby 50+ na rynku pracy: możliwości i ograniczenia”¹, to właśnie przedstawiciele tej grupy wiekowej coraz częściej doświadczają skutków różnych zagrożeń w pracy. I nie chodzi wyłącznie o zagrożenia fizyczne, biologiczne czy chemiczne, lecz także o te związane ze zdrowiem psychicznym.

Biorąc pod uwagę fakt, że polskie społeczeństwo się starzeje, a jedyną grupą, która zwiększyła się liczebnie, są osoby w wieku poprodukcyjnym, ważne jest zatrzymanie tych pracowników. Według ostatniego spisu powszechnego w marcu 2021 r. ludność Polski liczyła 38 036,1 tys. osób (o 475,7 tys. osób mniej niż 31 marca 2011 r.), a liczba osób w wieku produkcyjnym wyniosła 17 130,1 tys. (o ponad 2 mln mniej niż w 2011 r.). Zmniejszył się również odsetek ludności w wieku przedprodukcyjnym w porównaniu z ogólną populacją. W 2021 r. udział ludności w wieku 0-17 lat wynosił 18,4%, a w 2011 r. – 18,7%. Wyraźnie zwiększył się natomiast udział ludności w wieku poprodukcyjnym i obecnie wynosi 8,5 mln (wzrost z 16,9% do 22,3% populacji). To oznacza, że w ciągu dekady przybyło blisko 2 mln osób w grupie wiekowej 60-65 i więcej – tym samym już prawie co piąty mieszkaniec Polski ma ponad 60 lat.

Z prognozy liczby ludności opublikowanej przez GUS w 2014 r. wynika, że do 2050 r. liczba Polaków zmniejszy się o 4,5 mln osób, a grupa osób 60+ będzie stanowiła 40% społeczeństwa. Co więcej, 40% osób w wieku 50+ planuje pracować po osiągnięciu wieku emerytalnego, ale jednocześnie drugie tyle nie podjęło jeszcze decyzji. Pracownicy 50+ są ważną częścią organizacji, o którą trzeba odpowiednio zadbać. Kluczowe jest zapewnienie im zdrowych i bezpiecznych warunków pracy, zarówno pod kątem fi zycznym, jak i psychicznym.

Zagrożenia psychospołeczne

Pracownicy 50+ ze względu na swój wiek spotykają się z dyskryminacją: 6% respondentów odpowiedziało, że doświadczyło dyskryminacji, a 9% było świadkami takiego zachowania wobec innych osób. Z odpowiedzi pracowników wynika, że ze zjawiskiem ageizmu zetknęli się przede wszystkim pracownicy budownictwa (22%) i szkolnictwa (19%). Aż 13% spośród osób dyskryminowanych codziennie doświadczało ageizmu.

– Osoby, które doznały dyskryminacji, wskazują, że zachowania dyskryminacyjne ze względu na wiek najczęściej przejawiały osoby w wieku od 35 do 44 lat (38%) oraz od 25 do 34 lat (30%). Szczególnie zdumiewające jest to, że najczęściej ageizmu dopuszcza się przełożony (64%), który teoretycznie powinien dbać o równe traktowanie podwładnych. Czasem w sposób dyskryminujący ze względu na wiek zachowuje się również właściciel firmy lub członek zarządu (25%). Godny zaufania pracodawca, który buduje otwarte i tolerancyjne środowisko pracy, jest jedną z fundamentalnych wartości – komentuje Elżbieta Rogowska, ekspertka Koalicji Bezpieczni w Pracy i członkini zarządu PW Krystian.

Niepokojące jest to, że aż 13% spośród osób dyskryminowanych codziennie doświadczało takich zachowań – najczęściej ze strony przełożonych (64%) lub współpracowników na podobnych stanowiskach (32%). Grupą najmniej dyskryminującą są osoby w wieku od 45 do 54 lat. Na gorsze traktowanie statystycznie częściej wskazywały kobiety niż mężczyźni (73% vs. 30%).

Pracodawcy raczej nie stosują działań, które mogłyby powstrzymać dyskryminację, a jeśli już je podejmują, to najczęściej w szkolnictwie (20%). Są to przede wszystkim rozmowy, spotkania z pracownikami (36%), a niekiedy specjalne szkolenia (22%).

Osoby pracujące zostały także zapytane o doświadczanie stresu w pracy: 34% badanych doświadcza go zawsze lub bardzo często, 40% – w niektórych sytuacjach, a 26% – rzadko lub nigdy. Blisko co ósmy respondent wskazał, że stres wpisany jest w jego pracę (13%). Takiej odpowiedzi udzielali najczęściej przedstawiciele branży medycznej (30%). Wśród ankietowanych 31% uważa, że stres działa na nich negatywnie – tak twierdzą głównie osoby w wieku 50-54 lat oraz osoby pracujące w przemyśle i rolnictwie (43%).

Jak podkreśla dr hab. n. med. Joanna Bugajska, prof. Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego, podłożem dyskryminacji są stereotypy – w tym przypadku związane z wiekiem. – Stereotypy są bardzo powszechne w społeczeństwie i miejscach pracy, i choć nie zawsze muszą prowadzić do dyskryminacji, to są szkodliwe dla zdrowia i samopoczucia pracowników należących do grup będących przedmiotem stereotypowych przekonań. Badania światowe i polskie (w tym badania CIOP-PIB) wskazują, że stereotypy związane z wiekiem w miejscu pracy wiążą się z mniejszą chęcią do podejmowania aktywności zawodowej po osiągnięciu wieku emerytalnego, mniejszą chęcią do udziału w szkoleniach i rozwoju, mniejszą motywacją do pracy, gorszą oceną własnej zdolności do pracy, a także większą liczbą symptomów stresu i depresji – zaznacza.

Zagrożenia czynnikami fizycznymi

Niemal połowa pracowników (45%) deklaruje, że nie doświadcza zagrożeń w miejscu pracy, aczkolwiek niemal tak samo duża grupa (38%) wskazuje na występowanie zagrożeń w różnych formach. Osoby 50+ najczęściej są narażone na czynniki fi zyczne (50%), m.in. na hałas, drgania, czynniki mechaniczne, elektryczne, związane z wysokością bądź złą postawą ciała. Dość dużo osób wskazuje też na czynniki biologiczne (41%), czyli grzyby, wirusy i bakterie.

– Według danych GUS hałas jest największym zagrożeniem związanym ze środowiskiem pracy. Zarówno w 2020, jak i w 2021 r. z powodu tego czynnika zagrożonych było ponad 180 tys. osób, co stanowiło blisko połowę ogólnej liczby zatrudnionych w niebezpiecznych warunkach – komentuje Ewa Gawrysiak, regional manager CEE TenCate Protective Fabrics. – Zgodnie z Kodeksem pracy, a przede wszystkim z rozdziałem dziesiątym „Bezpieczeństwo i higiena pracy”, pracodawca przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki powinien zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy w celu ochrony zdrowia i życia pracowników. Do jego obowiązków należy też prowadzenie na bieżąco rejestru czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, uwzględnianie pomiarów i badań oraz informowanie o ich wynikach narażonych pracowników – dodaje.

Edukacja pracowników w zakresie bhp

Edukowanie pracowników jest tak samo ważne jak odpowiednie komunikowanie się z nimi – dotyczy to chociażby tak ważnej sfery, jak bhp. Większość respondentów 50+ deklarowała, że uczestniczyła w szkoleniu bhp w ciągu ostatniego roku (38%) lub w ostatnich pięciu latach (36%). Jednocześnie 14% twierdziło, że od ostatniego szkolenia bhp upłynęło ponad pięć lat, 4% – że w ogóle nie brało udziału w takim szkoleniu, zaś 8% nie pamiętało, czy takie szkolenie się odbyło. Aż 75% pracowników 50+ swoją wiedzę z zakresu bhp ocenia co najmniej dobrze lub zdecydowanie dobrze.

– Podstawowym obowiązkiem pracodawcy jest: zapewnienie pracownikowi bezpiecznego i higienicznego środowiska pracy oraz przeprowadzenie szkoleń z tego zakresu i wyposażenie pracownika w odpowiednie środki ochrony indywidualnej. Mowa zarówno o szkoleniach wstępnych, jak i okresowych. Na przestrzeni lat obserwuję, że czołowe firmy budowlane mają opracowane systemy szkoleniowe, którymi także obejmują swoich podwykonawców. Inaczej bywa, gdy poszczególne etapy budowy realizowane są przez wiele podmiotów, a każdy z nich zatrudnia wielu podwykonawców. Jeśli dodamy do tego naglące terminy, o wypadek nie jest trudno. Wkradają się braki w szkoleniach praktycznych, w kontroli używanych środków ochrony indywidualnej – mamy swoisty chaos w zarządzaniu strefą bezpieczeństwa pracownika – mówi Mariusz Uleński, ekspert Koalicji Bezpieczni w Pracy i business development manager PPE MILWAUKEE Poland. (kj)

Źródło: "Pracownicy 50+ szczególnie zagrożeni w pracy", Bezpieczeństwo Pracy. Nauka i Praktyka, nr 3, 2023, str. 8-9

Raport „Bezpieczeństwo pracy w Polsce 2022. Osoby 50+: możliwości i ograniczenia”: bit.ly/raportkoalicji2022 [dostęp: 20.12.2022 r.]. Badanie zostało przeprowadzone przez agencję Danae w lipcu i sierpniu 2022 r. Techniką wywiadów online CAWI zbadano opinię i doświadczenia 930 osób po 50. roku życia (679 pracujących i 251 niepracujących). Dodatkowo przeprowadzono siedem wywiadów telefonicznych TDI z pracodawcami zatrudniającymi osoby po 50. roku życia.